Jak zakreślać, żeby zapamiętać: system kolorów do notatek i podręczników

Zakreślacz to pierwsze, po co sięga się przy nauce z podręcznika, i zarazem narzędzie, którego najłatwiej użyć źle. Strona pokolorowana w trzech czwartych wygląda na przerobioną, ale niewiele z niej zostaje w pamięci. Przegląd technik uczenia się opublikowany w 2013 r. w czasopiśmie „Psychological Science in the Public Interest” (Dunlosky i współpracownicy) ocenił samo zakreślanie jako technikę o niskiej skuteczności. Nie oznacza to, że zakreślacze są bezużyteczne – oznacza, że zakreślenie powinno być początkiem pracy z tekstem, a nie jej końcem.

Najpierw przeczytaj, potem zakreślaj

Najczęstszy błąd to zakreślanie podczas pierwszego czytania. Nie wiesz jeszcze, co w rozdziale jest najważniejsze, więc zaznaczasz wszystko, co brzmi poważnie. Lepsza kolejność:

1. Przeczytaj fragment – akapit, podrozdział albo stronę – bez zakreślacza w ręku.
2. Zamknij książkę i powiedz sobie w jednym lub dwóch zdaniach, o czym był ten fragment.
3. Otwórz i zakreśl tylko to, co potwierdza Twoje streszczenie: definicję, kluczowe pojęcie, wniosek.

Ta prosta zmiana sprawia, że zakreślasz mniej, a każde zaznaczenie coś znaczy.

Przy tekstach trudnych – podręcznikach akademickich, przepisach, umowach – pomaga jeszcze jeden krok: zanim zaczniesz czytać rozdział, przejrzyj jego nagłówki, wytłuszczenia i podsumowanie. Wiesz wtedy, czego szukasz, i nie zakreślasz szczegółów, które autor i tak powtórzy na końcu.

Ile zakreślać

Dobra orientacyjna granica to jedno, najwyżej dwa zaznaczenia na akapit. Zaznaczaj frazy, nie całe zdania. Jeśli po skończonym rozdziale ponad połowa strony jest kolorowa, zakreślenie przestało pełnić swoją rolę – oko nie ma już czego wyróżnić.

Pomaga też zasada „najpierw ołówek”: przy pierwszym przejściu podkreślasz ołówkiem, a zakreślaczem zaznaczasz dopiero przy powtórce to, co nadal wydaje się ważne.

System kolorów

Kolor ma sens tylko wtedy, gdy zawsze znaczy to samo. Wybierz od trzech do pięciu kategorii i zapisz legendę na wewnętrznej stronie okładki. Przykład dla nauki z podręcznika:

Kolor „do wyjaśnienia” jest najbardziej niedoceniany. Gdy wracasz do rozdziału przed sprawdzianem, od razu widzisz, które miejsca wymagają pytania do nauczyciela albo dodatkowego źródła.

Przy pracy z dokumentami w biurze system może być prostszy: jeden kolor na kwoty i terminy, drugi na zobowiązania drugiej strony, trzeci na fragmenty do negocjacji.

Co zrobić po zakreśleniu

Zakreślenie zamienia się w naukę dopiero wtedy, gdy coś z nim zrobisz. Kilka sposobów, które dobrze działają:

• Pytania na marginesie – obok zakreślonej definicji zapisz pytanie, na które ona odpowiada. Przy powtórce zasłaniasz tekst i odpowiadasz na pytania.
• Fiszki – każde zakreślone pojęcie przepisz na kartkę: pojęcie z jednej strony, wyjaśnienie własnymi słowami z drugiej.
• Streszczenie rozdziału – na końcu rozdziału, na karteczce samoprzylepnej, zapisz pięć zdań, które z niego zapamiętałeś. Nie przepisuj zakreśleń – formułuj od nowa.
• Powtórki w odstępach – wróć do zakreśleń następnego dnia, po tygodniu i przed sprawdzianem, zamiast czytać wszystko jednego wieczoru.

Pastelowe czy neonowe?

Kolor tuszu też ma znaczenie praktyczne:

• Neonowe zakreślacze mocno wyróżniają tekst i dobrze wychodzą na skanach i kserówkach. Na cienkim papierze częściej przebijają, a przy dłuższej nauce męczą wzrok.
• Pastelowe zakreślacze są delikatniejsze, nie zasłaniają drobnego druku i dobrze wyglądają w kalendarzu czy notatkach odręcznych. Na skanie lub zdjęciu bywają ledwo widoczne.

Jeśli zakreślasz materiały, które potem skanujesz albo wysyłasz innym, użyj neonowego żółtego. Do podręcznika, kalendarza i notatek, które czytasz tylko Ty, pastele w zupełności wystarczą.

Zakreślacz a papier

Zanim zakreślisz całą książkę, sprawdź tusz na ostatniej, pustej stronie albo marginesie:

• na papierze kredowym (śliskim) tusz schnie dłużej i łatwo go rozmazać ręką – odczekaj kilka sekund przed przewróceniem strony,
• na bardzo cienkim papierze, na przykład w słownikach i wydaniach Biblii, sprawdź, czy tusz nie przebija na drugą stronę,
• na wydrukach z drukarki atramentowej zakreślacz może rozmazać świeży druk – poczekaj, aż wyschnie.

Jeśli zakreślasz notatki pisane długopisem żelowym, zakreśl dopiero po kilku minutach, kiedy żel wyschnie, inaczej końcówka zakreślacza złapie tusz i będzie brudzić następne strony.

Krótko

Czytaj najpierw bez zakreślacza, zaznaczaj frazy, nie zdania, przypisz każdemu kolorowi jedno znaczenie i zawsze rób coś z tym, co zakreśliłeś. W ofercie mamy pastelowe zakreślacze Mr. Pen – osiem kolorów ze ściętą końcówką, która rysuje szeroką linię albo cienkie podkreślenie.